ISTRAŽIVANJE O STANJU
ZDRAVSTVENE ZAŠTITE U KLUBOVIMA I SPORTSKIM SAVEZIMA U CRNOJ GORI
Veliki
broj naših vrhunskih sportista, ali i ostalih mladih ljudi, koji se bave
sportom, izložen je ogromnim zdravstvenim rizicima zbog nepostojanja adekvatne
i organizovane zdravstvene zaštite što veoma često rezultira ozbiljnim
zdravstvenim posledicama, preranim završetkom karijere i postizanju znatno
slabijih takmičarskih rezultata.
Koliko
je stanje ozbiljno pokazuju najnovija istraživanja Udruženja sportske medicine
Crne Gore, Instituta za sport i sportsku medicine i NVO Agencije za antidoping
u sportu podaci su prikupljani od oktobra 2012. do oktobra
2013.godine u Prvom Savjetovalištu za
sportiste i rekreativce u Podgorici, a tiču se
problema medicinske zaštite u sportskim savezima i klubovima, borbi
protiv dopinga i sve prisutnijem korišćenju suplemenata, odnosno dodataka
ishrani sportista, najčešće dijetetskih proizvoda, koji sadrže vitimine,
minerale, aminokisjeline, kao itd.
Cilj
ovog istraživanja bio je da se daju
predlozi šta bi trebalo učiniti da se stanje poboljša. Jedan od najvećih uzroka
je nedostatak ljekara u našim sportskim savezima. Mada, nominalno dvije trećine
saveza ima ljekara, istraživanje je pokazalo da u praksi postoji nesklad između
statistike i stvarnog stanja „na terenu”. U Rumuniji, na primjer, svaki
sportski savez mora da ima zdravstvenu komisiju od dva člana, a u Italiji ni
jedan savez ne može da radi ukoliko nema zvaničnog doktora. Kod nas, mnogi
savezi nemaju čak ni pravilnik od sprečavanju doping pa ni formiranu
zdravstvenu komisiju. Ne ohrabruju ni podaci da veoma mali broj klupskih
doktora ima završen kurs kardiopulmonalne reanimacije, dok kurs za timskog ljekara imamo u rijetkim
slučajevima, što je standard u svijetu. Rezultat
takve prakse je da na nismo našli savez koji ima u okviru svoje
organizacije organizovane sistematske
preglede… Umjesto toga prihvataju se ljekarski ovjerene knjižice bez obzira ko
ih je i kako izdao. Frapantno je da kod više od polovine pregledanih sportista
nije rađen EKG srca! Iz razloga nepostojanja stručne ustanove sa edukovanim
kadrom i sofisticiranom opremom Crnogorski sportisti nisu u mogućnosti da
odrade ergospirometrisko testiranje koje
u svijetu sportista ali i rekreativac
mora odraditi makar jednom godišnje iz razloga što ergospirometrija
omogućava ocjenivanje funkcije i kapaciteta kardiopulmonalnog i metaboličkog
sistema, koja se primenjuje kontinuiranim mjerenjem respiratornih funkcija i
analize gasova tokom izvođenja fizičkog vježbanja. Uz ovo treba dodati da samo oko deset odsto saveza
ima set za prvu pomoć dok podatke o defibrilatoru nismo mogli dobiti. Umjesto
toga, najčešće posjeduju neki od aparata za fizikalnu medicinu, dok 80 odsto
nema nikakve uređaje. Kada je u pitanju kontrola dopinga, ni tu stanje nije
sjajno, jer je samo nešto više od 20 % saveza pribavilo listu zabranjenih sredstava,
dok edukaciju i informisanje o štetnosti dopinga u sportu sprovode rijetki.
Znajući da Komisija za antidoping
formirana od strane Vlade Crne Gore usled nedostatka finasijskih sredstava još
nije sprovela osnovne aktivnosti u sprovođenju borbe protiv dopinga
(organizovanog doping testiranja na nacionalnim takmičenjima, određivanje
registrovane test grupe, formiranja TUA odbora, organizovanja edukacija za
sportske saveze….) problem
informisanosti o štetnosti dopinga prevashodno po zdravlje sportista a potom po
samu etiku sporta dobija puni smisao.
U
Evropi je u posljednjih deset godina na sportskim terenima iznenada umrlo više
od 2.200 sportista, u dobi od 17 do 35 godina. Bavljenjem aktivnim takmičarskim
sportom povećava rizik nagle srčane smrti za 2,5 puta u odnosu na rekreativce i
nesportiste. Kombinacija pretreniranosti, hroničnog stresa, meteoroloških
faktora, neregulisanog visokog pritiska i dopinga u vrhunskom sportu potencira
mogućnost da srce „pukne“ od napora. Tada svi traže dežurne krivce i zagovaraju
detaljne i redovne preventivne preglede sportista. Nažalost, to je kratkog
daha i dalje se na ljekare vrši pritisak
da „na slijepo“ potpisuju knjižice o
zdravstvenoj sposobnosti sportista!
Dakle,
apsolutno je neophodno da se uvede pravilo koliko ljekara mora da ima svaki
sportski savez, koje struke i kako oni treba da budu organizovani da bi se
postigla efikasnija zaštita sportista, jedan je od prijoritetnih zaključaka ovog istraživanja ,
uz zahtev da se mora insistirati na afirmaciji
zakonskog regulisanja pitanja zdravstvenog osiguranja svakog
pojedinačnog sportiste. Ima mnoštvo primjera da se mladi ljudi takmiče bez
neophodnog zdravstvenog osiguranja.
Ni
uloga i položaj ljekara nije jasno definisan. Veoma često se ljekari pozivaju
tek kada nastane problem. klubovi nerado zovu ljekare preventivno. Koliko je ta
praksa opasna nije potrebno isticati. Duga je lista naših talentovanih mladih
sportista koji su zbog neadekvatne ljekarske kontrole i zaštite prerano
završili karijeru, a nije mali broj ni onih koji su kasnije trpjeli zdravstvene
posledice tokom cijelog života. Učinimo zajednički napor ka unapređenju ovog značajnog
segmenta zdravstvene zaštite kako bi naši sportisti imali kvalitetnu
zdravstvenu podršku u punom smislu a samim tim
njihovi i rezultati Države Crne
Gore na sportskom planu bili bi umnogome veći.
S
poštovanjem,
Vasilije
Vlatko STIJEPOVIĆ,prof.
UDRUŽENJE
SPORTSKE MEDICINE CRNE GORE
NVO
AGENCIJA ZA ANTIDOPING U SPORTU
INSTITUT
ZA SPORT I SPORTSKU MEDICINU
